امروز : 05 مرداد 1396::17:34
کد خبر : 2627
یکشنبه 12 دي 1395 - 16:42

نقش آیت الله محمد حسین مجتهد برازجانی معروف به مجاهد برازجانی در قیام ضد استعماری مردم جنوب

مجاهد برازجانی در مقابله با اشغالگران انگلیسی چه کرد؟

پایگاه صهیون‌پژوهی تیه: علمای مبارز در طول تاریخ ایران، با یاری مردم جلوی تجاوزات متعددی را به کشور گرفته‌اند. قیام چند باره علمای خطه فارس و جنوب، در مقابل انگلیسی ها و پرتغالی های اشغالگر، نیاز به بازخوانی دارد تا نسل جوان نیز از این مجاهدت‌ها و مبارزات مطلع شوند و بدانند که سیره علمای سلف نیز موید این مطلب است که سیاست و دیانت و جهاد در اسلام، به هم تنیده و جداناشدنی است.

مجاهد برازجانی در مقابله با اشغالگران انگلیسی چه کرد؟

سرویس تاریخی پایگاه صهیون‌پژوهی تیه - محمدرضا زهرایی: رکن‌زاده آدمیت در کتاب «دانشمندان وسخنسرایان فارس» شرح حال این روحانی مجاهد را اینگونه به اجمال می نگارد: «مرحوم محمد حسین مجتهد برازجانی معروف به مجاهد از فقها و مجتهدین معاصر است که طرف اعتماد عموم اهالی دشتی و دشتستان و بنادر جنوب و مردم را به او اعتماد و اعتقاد خاص بود و در جنگ بین الملل اول چون انگلیسی‌ها بوشهر را تصرف و با تنگستانی‌ها آغاز جنگ و مخاصمت کردند، آن مرحوم اعلان جهاد داد و مرحوم رئیسعلی دلواری، به متابعت حکم او با انگلیسی‌ها جنگید تا شهید شد (آدمیت، محمدحسین، 1311: 258 ). و بنده شرح مجاهدات این عالم جلیل را در جلد اول کتاب «فارس و جنگ بین الملل» آوردم. همچنین رکن‌زاده آدمیت، در سال 1311 شمسی در پاورقی از اعتماد و عقیده اهالی و خان دشتستان، غضنفرالسلطنه یاد کرده است (دوانی، علی،1377: 205).
 

عکسی از آیت الله مجاهد برازجانی و کتاب دشتستان در گذر تاریخ

 

نامه مجاهد برازجانی، انگیزه قیام را در رئیسعلی‌‌خان علیه انگلیس ایجاد کرد

وزیر خارجه وقت، ضمن تلگراف مفصلی به والی فارس، مخبر السلطنه هدایت، از تحریک علمای کازرون بوسیله علمای برازجان خبر می‌دهد و اعتراض قنسول انگلیس را متذکر می‌شود: «...تلگراف قنسول (انگلیس در) شیراز حاکی است که اهالی متعصب کازرون، تحت ریاست شیخ همدانی ملای ژاندارمری به خانه مجتهدین رفته و کاغذهایی در اعلان جهاد ارائه داده و علمای برازجان [شیخ محمد حسین برازجانی] تلگراف‌های مفصل به علمای کازرون نموده‌اند که به آنها ملحق شوند.» (دوانی، علی،1377: 205)
 
حدود دو ماه قبل از تصرف بوشهر به دست انگلیسی‌ها، ژنرال کاکس قنسول انگلیس در خلیج‌فارس، نامه‌ای به شیخ محمد حسین برازجانی روحانی متنفذ و مجتهد معروف دشتستان مقیم برازجان نوشت و شیخ محمد حسین برازجانی جواب نامه را در تاریخ 29 شعبان 1333 داد. این جواب بوسیله میرزاعلی کازرونی در بوشهر چاپ و منتشر شد. این نامه و پاسخ آن انگیزه قیام رئیسعلی شد. البته رئیسعلی خان، قبلا در جریان مبارزات ضد استبداد محمدعلی شاهی به همراه سید مرتضی اهرمی پیشاپیش مبارزین بود (دوانی،علی،1377: 211).
 
رئیسعلی با نامه‌نگاری‌هایی که از میرزاعلی کازرونی می‌رسید از اوضاع بوشهر مطلع می شد. در نهایت او با اطلاع از جواب نامه شجاعانه شیخ محمد حسین برازجانی به ژانرال کاکس، یک نامه به شیخ محمد حسین برازجانی نوشت و برای جهاد از او کسب تکلیف کرد(دوانی، علی،1377: 217).
 

برخی جنایات و بهانه‌های انگلیس برای اشغال ایران

علاوه بر نامه فوق‌الذکر، یک تاجر آلمانی و همسرش که بیرون شهر در عمارتی مشغول تجارت بودند، توسط نظامیان هندی دستگیر و به هند تبعید شدند.
 
جنگ بین‌الملل اول پیش آمد و نفوذ دائمی دولت انگلیس در بنادر جنوب روبه تزاید گذاشت. هر روز کشتی جنگی جدیدی در ساحل بوشهر لنگر می انداخت و اطلاعیه های عجیب و غریب بر در و دیوار به دستور قنسول انگلیس نصب می شد. در این موقع یک صاحب منصب انگلیسی بیرون عمارت سبزآباد مورد حمله یک تنگستانی قرار گرفت و همین بهانه شد که انگلیسی‌ها عده زیاد نظامی را در بوشهر پیاده کنند و بی درنگ گمرک، دارالحکومه و سایر ادارات را تصرف کنند و بیرق انگلیس را برافرازند. یک روز بعد چهارده نفر از احرارغیر مسلح بوشهر را دستگیر وبه «تانه» هند تبعید و یک سال زندانی کردند (دوانی، علی،1377: 210).
 
در همین زمان، آیت الله محمد تقی شیرازی در نجف برضد متفقین اعلام جهاد کرد(سپهر، احمد علی، 1336: 70). و برازجانی بر همین اساس، به یاری رئیس علی دلواری شتافت. دامنه این قیام تا شیراز گسترش یافت و برازجان به دلیل موقعیت خاص سوق الجیشی ـ یعنی قرار گرفتن میان شیراز و بوشهر ـ مرکز تجمع آزادی‌خواهان(فراشبندی، علیمراد، 1365: 101). و مأمن نیروهای درگیر در جنگ جنوب شد. ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 46). مرحوم شیخ محمد حسین برازجانی صورتی از حکم جهاد علمای نجف اشرف به ضمیمه حکم خود بر وجوب جهاد با کفار انگلیسی و جلوگیری از رخنه کردن آنها به بنادر جنوب و دشتی و دشتستان و لزوم همکاری خوانین این مناطق و بسیج مردم مسلمان برای رفتن به میدان جنگ را صادر کرد. این احکام بوسیله میرزا علی کازرونی از احرار و مجاهدین که خود تاجر بود منتشر شد (دوانی، علی،1377: 205).
 

دستور مجاهد برازجانی به اتحاد با رئیسعلی دلواری

همین که شیخ محمد حسین برازجانی از مجاهدت‌های رییسعلی‌خان با نفرات اندک خود در مقابل قوای انبوه و مجهز انگلیسی آگاه شد، با ارسال مکتوبی سایر خوانین تنگستان شیخ حسین خان چاه کوتاهی سالار اسلام و زایر خضر خان امیر اسلام را شرعا موظف کرد که دست به اتحاد با رییسعلی بدهند و مقابل قوای انگلیسی جهاد کنند.
 
خوانین با ایمان و شجاع به این فرمان جهاد گردن نهادند و از رییسعلی خان دعوت نمودند که برای تبادل نظر و اتحاد به منظورمقابله دست جمعی علیه قوای انگلیسی رهسپار اهرم شود.
 

رئیسعلی دلواری سایت تیه

تشکیل ستاد جنگ دشتستان زیر نظر مجتهد برازجانی 

رییسعلی خان به همراه خالو حسین دشتی، دعوت اتحاد را پذیرفتند، بی درنگ وارد اهرم شدند. در این جلسه آقا میرزاعلی کازرونی، سید محمد دکتر، محمدرضا دریسی مدیر روزنامه اصلاح، نیز حضور داشتند. همچنین «واسموس آلمانی» قنسول سابق آلمان در شیراز نیز در شهر اهرم حضور داشت. پس از تصمیم های لازم درباره تشکیل جبهه واحد، میرزاعلی کازرونی، سید محمد دکتر و محمدرضا دریسی با خوانین وداع کردند تا به برازجان بروند و زیز نظرآیت الله شیخ محمد حسین برازجانی، ستادی تشکیل بدهند و دیگر قوای دشتی و دشتستان را برای پیوستن به دلیران تنگستان بسیج کنند.
 
شیخ حسین خان چاه کوتاهی سالار اسلام در پاسخ شیخ محمد حسین برازجانی، مکتوبی بوسیله میرزاعلی کازرونی فرستاد به این شرح:
 
«پس از ورود مکتوب شما و توصیه ای که برای اتحاد با رییسعلی خان کرده بودید، همگی با کمال مسرت این پیشنهاد صحیح را پذیرفتیم و علاوه بر رییسعلی خان که با ما متحد شده است برخی از روسا و خوانین دشتی نیز با متابعین خود به «اهرم» و «چاه کوتاه» آمده اند و دست یگانگی به ما داده اند، واکنون در خیال هستیم که متفقا برای جنگ به «چغادک» سفر کنیم.» ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 60)
 
مکتوبی هم واسموس آلمانی از شرح رشادت رییسعلی خان و شکایت از مجاهدین برای عدم اجازه حضور خود در جهاد علیه انگلیسی ها به شیخ محمد حسین برازجانی ارسال کرد. آیت الله شیخ محمد حسین برازجانی درجواب ایشان را مهمان مردم جنوب خواند و از جهاد برحذر داشتند که مبادا مهمان را به قربانگاه ببریم. ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 60) (دوانی، علی،1377: 242-246).
 

قیام دشتستانی ها علیه انگلیس/ سایت تیه

تشکیل شورای هماهنگی مبارزان جنوب توسط مجاهد برازجانی

در برازجان آیت‌الله شیخ محمد حسین برازجانی معروف به مجاهد برازجانی، ستادی تشکیل داد با حضور احرار بوشهر، محمد خان غضنفر السلطنه حاکم برازجان، احمد اخگر فرمانده ژاندرمری برازجان تا دیگر نیروهای دشتستان و فارس را علیه قوای انگلیسی بسیج کنند. در این ستاد حتی از خوانینی که از مزدوران انگلیس  مثل حیدر خان حیات داوودی ضابط بندر ریگ و احمد خان انگالی یکی از خوانین دشتی بودند و یا احتمال همراهی با قوای دشمن داشتند مثل اسماعیل خان ضابط شبانکاره تصمیم گیری کردند. هرچند اسماعیل خان ضمن توهین به مجاهدین و فتنه‌گر و نافهم خواندن مردم برازجانبا مجاهدین همراهی نکرد ولی این ستاد به وظیفه خود در دعوت همه عمل کرد:
 
آقای اسماعیل خان ضابط شبانکاره دام اجلاله! 
در این موقع باریک که در نتیجه جنگ بین الملل جهان چون موی زنگی درهم افتاده است و دراثر جنگ عثمانبی با انگلیس خلیج ایران میدان رزم و جولان دولت بریتانیا شده و انگلیس بوشهر راتصرف کرده و به قصد پیشرفت و حمله به دشتستان و تنگستان و قبضه برازجان و اراده تصرف کلیه بنادر جنوب و فارس رادارند وجوه خوانین دشتستان و تنگستان و دشتی دست اتحاد به یکدیگر داده اند و در راه مدافعه از خاک و وطن همی کوشندو ضعیف ترین فرد ایرانی دراین صفحات برای جلوگیری از تجاوزات اجنبی دامن همت برکمر استوار کرده است و دادشجاعت می دهد.
در این صورت جا دارد که امثال شما که مرد میدان نبرد هستید بیش از دیگران حرارت و غیرت به خرج دهید، و زودتر در زیر سایه اتحاد با مجاهدین بیایید. اگر خدای ناکرده دشمن از بوشهر تجاوز کردو به برازجان رسید به اتفاق آقای غضنفرالسلطنه در صدد مدافعه برآییدو نام نیکی از خود بر صفحه روزگار باقی گذاریدف و بدانیدکه علاوه برغیرت ملی و حب وطن که بایستی در این موقع محرک هر ذی شعوری باشد شما به حکم دین مبین و فتاوای مجتهدین و حجج اسلام نجف و ایران مجبور به دفاع از ثغور اسلام هستید. بیش از این تصدیع نمی دهد.
خادم الشریعه: محمد حسین برازجانی
اقل الناس: علی کازرونی ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 182-173) (دوانی، علی،1377: 250).
 
آیت الله علم الهدی اهرمی
آیت الله علم الهدی اهرمی
 
همچنین نامه‌ای از سوی ستاد برازجان اندکی قبل از شهادت رییسعلی خان که به امضای شیخ محمد حسین مجاهد برازجانی، محمدغضنفر السلطنه و علی کازرونی رسیده بود که برای یاور علی قلی خان پسیان فرمانده ژاندارمری فارس بوسیله علی خان و محمد خان از ژاندارم های برازجان ارسال شد. در این نامه ضمن شرح اتحاد خوانین، شیخ حسین خان و زایر خضر خان و رییسعلی خان و مجاهدت آنها و شکایت ازعدم اجابت درخواست دویست ژاندارم شیراز در نامه گذشته و پیگیری آن، از یاور قلی خان خواسته شده رشته پوسیده ای که بین شیراز و دولت خود باقی است را پاره کنند وتا دیر نشده و انگلیسی ها فارس را تصرف نکرده اند به یاری مجاهدین بشتابند.همچنین در این نامه از فرستادن دریا بیگی که درحال دسیسه در جنوب به نفع انگلیسی هاست بشدت شکایت شده که حزب اعتدال شیراز دشمن استقلال ایران بوده است که دریا بیگی را به بوشهر فرستاده است؟
 
وقتی نامه به دست یاورقلی خان رسید خبر شهادت رییسعلی هم رسید. یاورقلی خان در جواب به معذوریت های خود به علت آموزش ژاندارم ها برای این نبرد و مسئله زمان مناسب اشاره کرده است همچنین درباره دریابیگی ضمن تایید فریبکاری و تدلیس ایشان دوری از او را خواستار شده است.
 
البته یاورعلی قلی خان که خود از وطن دوستان مخالف اجنبی بود در  درخواست های دیگری به مهلت یکماهه برای آموزش ژاندارم ها و همفکر کردن قوام الملک و صوله الدوله (قشقایی) اشاره کرده است . که اگر این امر محقق نشود درگیر جنگ داخلی خواهیم شد ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 206_211) (دوانی، علی،1377: 261-266).
 

آیت الله مجاهد برازجانی و قیام دشتستان- سایت تیه

حرکت علما و مجاهدین شیراز به برازجان

در این موقع (شهادت رییسعلی خان) نامه ها و پیک های شیخ محمدحسین مجاهد برازجانی_ محمدخان و علی خان_ و منبر های آتشین  ضیاء الواعظین وآیت الله شیخ جعفر محلاتی کارساز شد و نظامیان ملی با پیش قراولی شیخ جعفر و فرزندش (شیخ بهاءالدین) با شمشیردر حمایل بر مرکب سوار شدند و به سمت برازجان حرکت کردند. آیت الله شیخ جعفر محلاتی و شیخ محمدحسین مجاهد برازجانی درکنار هم بودند. از دشتی و دشتستان و حتی مناطق تحت سیطره برخی خوانین وطن فروش که ذکرشان رفت دسته دسته می آمدند وآمادگی خود را برای جهاد اعلام می کردند. ولی متاسفانه سلاح کافی برای این انبوه مجاهد وجود نداشت.
 

قرار داد صلح انگلیسی ها با مبارزین جنوب وشبیخون و عهدشکنی انگلیسی ها

در این هنگام انگلیسی ها تدبیر جدیدی کردند که بوشهر را تخلیه کنند و به دست دریا بیگی از عمال خود بگذارند. و این تدبیر انگلیسی ها و نفاق عمال داخلی انگلیسی باعث شد که آهسته آهسته نظامیان به شیراز برگردند. البته آیت الله شیخ جعفر محلاتی و پسرش تا 10 ماه در برازجان ماندند (دوانی، علی،1377: 278).  
 
  انگلیسی ها از کم شدن قوای مجاهدان مطلع شدند و بار دیگر به مجاهدان شبیخون زدند که البته با رشادت مجاهدان در چغادک شکست سنگینی خوردند و قرار دادصلح موقتی بین مجاهدان و انگلیسی ها منعقد شد (دوانی، علی،1377: 283). نهضت روحانیون ص 283 ولی در مدت کوتاهی با رسیدن قوای کمکی  از دریا، انگلیسی ها عهد شکنی کردند (دوانی، علی،1377: 284).و اعلام جنگ آنها به اهرم رسید. ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 204_210).
 

آیت الله مجاهد برازجانی -سایت تیه

نامه نگاری‌ها و تشکیل شورای مجاهدان بوسیله مجاهد برازجانی برای بار دوم

در این موقع مجاهدان دشتی و دشتستان همگی به خاطر صلح به اوطانشان برگشته بودند. در همان آوان شیخ محمد حسین  برازجانی نامه تاریخی دیگری خطاب به علمای شیراز نوشته و به وسیله اخگر افسر فداکار ژاندرمری به شیراز گسیل داد.
 
براثر اقدامات انجام شده مجاهدانی با فرماندهی غضنفر السلطنه به چغادک برگشتند ولی بر اثر شدت آتش دشمن و انبوه نظامیان انگلیسی، مجاهدین مجبور به عقب نشینی شدن(دوانی، علی،1377: 288). جنگ دلیران تنگستان در همین جا خاتمه پیدا نکرد بعد از این تا ریخ بارها جنگ و گریز با قوای انگلیسی برقرار بود تا به علت رخنه انگلیس در تمام منطقه فارس و شیوع آنفلوآنزا و خاتمه جنگ بین الملل، مبارزات مجاهدین روبه خاموشی گرایید مبارزه جنوب همچنان  ادامه یافت تا آن‌که انگلیسیها همزمان با تشکیل پلیس جنوب در ۱۳۳۵/۱۹۱۷ بر برازجان مسلط شدند( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 46). حتی بنا به مکتوبی که از ناصر دیوان کازرونی به ایت الله مجاهد برازجانی برای کمک و کسب تکلیف به جا مانده مشخص می شود که ایشان حداقل تا 1336  پیگیر مبارزات بوده است (دوانی، علی،1377: 307).   پس از پایان جنگ، برازجانی به زادگاه خود بازگشت(بامداد، مهدی، 1357:6). و غضنفرالسلطنه، خان برازجان، نیز که در کوههای اطراف برازجان به سر می‌برد، با گرفتن تأمین به آن شهر رفت ( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 46). اما به خاطر حکومت مرکزی میان آن دو اختلافاتی بروز کرد(فراشبندی، علیمراد، 1365: 94).
 
 
از ۱۲۱۶ تعدادی از روحانیون شیعه بحرین، به ایران مهاجرت کردند و در مناطق جنوب ایران ساکن شدند. شیخ محمد حسین که در برازجان به دنیا آمده بود، فرزند نجف علی، و از اعقاب شیخ یوسف، از روحانیان مهاجر و از مشایخ قریه ماحوز بحرین بود(نبوی، محمد حسین 1373: 256-257).
 
برازجانی در نجف تحصیل کرد. میزان تحصیلات او جز به تقریب و گمان معلوم نیست(نبوی، محمد حسین 1373: 258). او پس از علم آموزی به برازجان بازگشت و به وظایف شرعی پرداخت. (نبوی، محمد حسین 1373: 258). وی به سبب مقام روحانیش، میان مردم دشتی و دشتستان و برازجان، محترم بود( رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 14).
 
سرانجام آیت الله مجاهد برازجانی در سال 1310 شمسی به دستور رضا شاه از موطن خود برازجان به تهران تبعید شد و در سال 1315 روحش به ملکوت پیوست (دوانی، علی،1377: 206) (رکن زاده آدمیت، محمد حسین، 1312: 11).

منابع:

احمد علی سپهر، ایران در جنگ بزرگ: ۱۹۱۸-۱۹۱۴، تهران ۱۳۳۶ش.
علی دوانی، نهضت روحانیون ایران، ج2، تهران1377 ش.
مهدی بامداد، شرح حال رجال ایران در قرن ۱۲و۱۳و۱۴ هجری، تهران ۱۳۵۷ ش.
محمد حسین رکن زاده آدمیت، فارس و جنگ بین الملل، ج ۱، تهران ۱۳۱۲ ش.
علیمراد فراشبندی، جنوب ایران در مبارزات ضد استعماری، تهران ۱۳۶۵ ش.
محمد حسن نبوی، «نقش روحانیون در قیام ضد استعماری مردم جنوب ایران» در مجموعه مقالات کنگره بزرگداشت هشتادمین سال شهادت رئیسعلی دلواری، بوشهر ۱۳۷۳ش.
 

مطالب مرتبط:

- نامه ای از تاریخ؛ نگاهی به نامه شهید رئیس علی دلواری به آیت الله مجاهد برازجانی

- وبلاگی درباره شهید غضنفرالسلطنه برازجانی

- چرا بوشهر مورد حمله انگلیس قرار گرفت؟

- کتاب شناسی رئیسعلی دلواری


منبع : اختصاصی پایگاه جامع حوزوی صهیون‌پژوهی تیه
کد خبرنگار : 12








chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد
منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.





اردو
تبلیغ کانال
ویژه نامه روز قدس
صوت
فیلم
کاریکاتور
اینفوگرافی
اخبار
پربازدیدترین
پیشنهادسردبیر
همایش ها
محصولات
اساتید