امروز : 29 خرداد 1398::14:43
کد خبر : 2236
چهارشنبه 28 مهر 1395 - 05:00

مبارزه با رباخواران در شرایع آسمانی و چرایی گسترش بانکداری ربوی در جهان مدرن(1)

رباخواری یهودی در حجاز قبل از اسلام و مبارزه اسلام با آن

پایگاه صهیون‌پژوهی تیه: رباخواری اگر در جامعه‌ای رواج پیدا کند، اقتصاد آن جامعه در معرض نابودی قرار خواهد گرفت؛ چرا که چرخه تولید را به مرور زمان از کار خواهد انداخت، فاصله طبقاتی میان مردم بیشتر خواهد شد و در نهایت، روحیه انفاق، قرض و نوع‌دوستی از جامعه رخت بر می‌بندد؛ لذاست که همه شرایع آسمانی آن را در وهله اول حرام اعلان کرده‌اند ولی بعدا اتفاقات دیگری افتاد که بانکداری ربوی، جهان امروز را در چنبره خود اسیر کرد؛ این مقاله در صدد بیان تفصیل این امر است.

رباخواری یهودی در حجاز قبل از اسلام و مبارزه اسلام با آن

سرویس اقتصادی پایگاه صهیون‌پژوهی تیه - میلاد پورعسگری: در مطلبی که تقدیم شما می‌گردد، به دلایل حرمت رباخواری در اسلام و پیشینه‌ی ورود رباخواری در شبه جزیره عربستان پرداخته شده است. به عنوان مقدمه این نوشته، «اهمیت موضوع ربا» را ابتداءً از نظر می‌گذارنیم، سپس به بحث ربا در جزیره العرب پیش از اسلام، در نتیجه حضور یهودیان یمن در مناطق عربستان فعلی و سپس مبارزه شدید اسلام با ربا خواری آمده است. در بخش بعدی این مقاله نیز دلایل حرمت ربا در میان یهودیان و مسیحیان و دلایل عمل نکذدن آنها به این حکم در طول تاریخ پرداخته شده است که در شماره های بعدی مقاله به این بخش ها خواهیم پرداخت.

images/upfiles/20161019/ رباخواری از نظر آیه الله جوادی(1).jpg

مقدمه: اهمیت موضوع ربا

ربا یا بهره، امروزه به عنوان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اقتصادی مطرح می‌شود. علت توجه به مساله ربا از اینرو می باشد که رباخواری دارای پیشینه طولانی بوده و همه شرایع آسمانی (اسلام، یهود و مسیحیّت) آن را مورد توجه قرار داده و از آن نهی کرده‌اند. خباثت ربا در اسلام به حدی می‌باشد که قرآن آن را «جنگ با خدا و رسول خدا» معرفی می کند؛ این در حالی است که هیچ گناه دیگری به این شکل توصیف نشده است.

رباخواری اگر در جامعه ای رواج پیدا کند، اقتصاد آن جامعه در معرض نابودی قرار خواهد گرفت؛ چرا که چرخه تولید را به مرور زمان از کار خواهد انداخت، فاصله طبقاتی میان مردم بیشتر خواهد شد و در نهایت روحیه انفاق، قرض و نوع دوستی از جامعه رخت بر می بندد.

از طرف دیگر اقتصاد لیبرالیستی غرب یا سرمایه سالاری بر اساس ربا و بهره بنا شده است و مروّج آن بوده و آن را لازمه اقتصاد و تجارت می داند. رباخواری، امروزِ تحت عنوان بانک ها یا موسسات مالی در میان جوامع مختلف شیوع پیدا کرده و «جنگ با خدا» چهره جدیدی به خود گرفته است؛ لذا برای مبارزه با ربا (بهره) نیازمند شناخت و آگاهی عمومی و حرکت جمعی علیه این پدیده شوم اقتصادی می باشیم.

ربا درسرزمین حجاز، قبل ازظهور اسلام

وضعیت اقتصادی جزیرة العرب

زمانی که جهان مسیحیت تجارت را به عنوان فعالیت اقتصادی غیر موّلد، ناپسند می شمرد و گاه از سوی برخی کشیشان، سود تجاری نیز ربا به حساب می آمد، بازرگانی در جزیرة العرب شغلی آبرومند بود و تاجر، شخصی شریف قلمداد می شد.

با توجه به وضعیت جغرافیایی منطقه  عربستان یا حجاز، اکثر زمین های آن قابل کشاورزی نبود و از طرف دیگر برخی عوامل سبب شده بود مردم حجاز به تجارت روی بیاورند. از جمله این عوامل موارد زیر می باشد؛

1- پیش از اسلام، به سبب جنگ هایی که بین دو قدرت بزرگ ایران و روم رخ داده بود، روابط تجاری دو کشور که اغلب از راه دریا بود رو به زوال نهاد.این امر سبب شد تا مردم مکه به عنوان واسطه تجاری میان این دو ابر قدرت عمل کنند. چرا که سرزمین حجاز به دلیل نوع آب و هوا و بیابانی بودن آن مورد رغبت هیچ یک از دو دولت قرار نمی گرفت. تجار عرب کالاهای تجاری را از بنادر یمن می خریدند و در شام می فروختند و کالاهای رومی را از شام می خریدند و در یمن می فروختند.

2- دومین عاملی که تجارت اهل مکه و عرب را رونق می داد، عزت و احترامی بود که آنان به سبب مجاورت با کعبه نزد دیگر اقوام داشتند. شکست ابرهه در سال 570 میلادی بر عظمت قریش و کعبه افزود و باعث شد کاروان های بازرگانی قریش، بدون هیچ گونه نگرانی از حمله قبایل چادر نشین به تجارت بپردازند.

3- عامل سوم، وجود مراسم حج بود که همه ساله در مکه برگزار می شد و موجب می گردید در اطراف شهر، بازار بزرگی بوجود آید. در موسم حج، مملو از تاجرانی بود که از هر ناحیه، به خصوص از ایران و روم آمده بودند. به همین دلایل تمایل مردم مکه به کشاورزی کمتر از تجارت و بازرگانی بود.(1)

امام خمینی در نقد رباخواری بانکی- سایت تیه

ظهور ربا در جزیرة العرب، بعد از حضور یهودیان یمن

بعد از جنگ های داخلی یمن، گروهی از یهودیان یمن به شهرهای مرکزی عربستان مانند طائف، مدینه و مکه مهاجرت کردند. (2) نا آرامی‌های فلسطین و شام نیز باعث کوچ یهودیان شمال به این شهر ها گردید. یهودیانی که ثروتمند بودند، به دادن قرض‌های ربوی اقدام کردند و در معاملات نسیه و سلف وارد شدند. زرنگی یهودیان در مال اندوزی و سادگی اعراب، کار را به آنجا کشاند که در مدت زمان کوتاهی، یهودیان به قطب های ثروت شهرهای مهم جزیرة العرب تبدیل شدند و از جهت اقتصادی، بر اعراب تسلط یافتند. مردم مکه نیز که افرادی تاجر بیشه بودند، دست کمی از یهودیان نداشتند.                                                                                                                                                                                                                    

یهودیان، کالا و درهم و دینار به اعراب قرض می دادند و برای اطمینان از باز پرداخت، مطالبه «رهن» می کردند و اگر وام گیرنده وثیقه معتبری نداشت، زنان و فرزندان او را به رهن می گرفتند. اگر وام گیرنده در موعد مقرر قادر به پرداخت اصل و فرع وام نمی شد، یهودیان زنان و فرزندان او را به عنوان برده می فروختند. رباخواری در عربستان اختصاص به یهود نداشت، مسیحیان نیز معاملات ربوی انجام می دادند. در پیمان صلحی که رسول خدا صلی الله علیه و آله پس از بعثت با مسیحیان نجران امضاء کرد، با آنان شرط کرد که ربا نخورند. آن ها به دلیل عادت، رباخواری را ترک نکردند، تا اینکه عمر بن خطاب آنان را کوچ داد.

یهودیان و مسیحیان، مروّجان اصلی رباخواری در عربستان بودند. کم کم اعراب این طریقه ناپسند را از آنان آموختند و رباخواری بیشتر شهرهای جزیرة العرب؛ مثل مکه، مدینه، طائف، خیبر و وادی القری را در بر گرفت.ربا در نزد اعراب تا آنجا گسترش یافت که هیچ کاروان بزرگی راه نمی افتاد، مگر این که بخشی از سرمایه آن از طریق وام ربوی فراهم آمده بود.

کسب درآمد از طریق ربا چنان بین اعراب رواج یافته بود که وقتی اسلام ربا را تحریم کرد، آنان شگفت زده می گفتند: «انّما البیعُ مثلُ الربا» یعنی خرید و فروش و ربا مانند هم هستند! آنان معتقد بودند که نمی توان ربا را از دایر فعالیت های اقتصادی کنار گذاشت؛ چون «ربا» اُجرت سرمایه ایست که در اختیار تاجر گذاشته می شود.(3)

مراجع علیه رباخواری- سایت تیه

برخورد اسلام با ربا:

تعریف ربا و اقسام آن:

ربا از ماده «رَبَوَ» به معنی افزودن گرفته شده است.(4) با توجه به نوع گرفتن این زیاده و افزوده، ربا به دو نوع قرضی و معاملی یا نقدی تقسیم می شود.

ربای معاملی: اگر بخواهیم دو کالای هم جنس را که از جهت کیل و پیمانه یا از حیث وزن مساوی هستند معامله کنیم، در صورتی که  دریک طرف زیاده یا اضافه  دیده شود، آن مقدار اضافی «ربا» محسوب می شود. این را ربای معاملی گویند. بنا به نقل روایات؛ این نوع ربا  دارای دو ویژگی خاص می باشد؛ اول این که هر دوکالا همجنس باشند و دوم این که از اجناس موزون و صاحب وزن و کیل باشند. پس در اجناس شمردنی مثل گردو و تخم مرغ، ربا نداریم. البته دو مثال بیان شده اختلافی می باشد.(5)

شهید مطهری در پاسخ به سوال از فلسفه حرمت این گونه معاملات می فرمایند: «چرا اگر مثلاً گندم به پول، و پول دوباره به گندم تبدیل شود، معامله صحیح است، ولی اگر گندم به گندم تبدیل شود صحیح نیست؟ حتی گندم بهتر با گندم بدتر، و خرمای بهتر را با خرمای بدتر- به نصّ حدیث نبوی- نمی توان با تفاضل معامله کرد. شاید علت این است که فقط در مورد این که دو کار غیر مشابه با دو جنس غیر مشابه اگر معاوضه شوند، چون رغبات و حوائج متفاوت است، رسماً کار معیّن در مقابل مثل خودش و اضافه کار واقع نشده، برخلاف معاوضه ی جنس به جنس با تفاضل که رسماً کار در مقابل کار مثل خود، به اضافه ی کار، واقع شده است. در مورد جنس بهتر و بدتر، مثل خرمای خوب و بد، چون خوبی و بدی این متاع ها معمولاً معلول تکامل طبیعی است نه تکامل تدبیری انسان؛ یعنی [معلول] کار بیشتر و زحمت بیشتر است که در طول نسل ها روی آنها کشیده شده است.»(6)

ربای قرضی: این نوع ربا چه در گذشته و چه در عصر حاضر، رایج ترین نوع رباست که در جوامع مختلف وجود داشته است؛ به این صورت که فرد برای تامین نیاز مالی، جهت اُمور مصرفی یا سرمایه گذاری تقاضای قرض می کند و در ضمن عقد قرض، متعهد می شود آنچه می گیرد همراه با زیادتی آن برگرداند. در حقیقت ربای قرضی در نوع خاصی از عقد قرض، تحقق می یابد که در آن، شرط «زیادی» شده است.(7)

به این نکته باید توجه کرد که آنچه در جاهلیت در میان اعراب سابقه داشت، ربای قرضی بود نه ربای معاملی و عرب دوران جاهلیت، با ربای معاملی آشنا نبود، ولی اسلام آن را تحریم کرد.

مراجع علیه رباخواری بانک ها- سایت تیه

ربا از نگاه قرآن

ربا همچون برده داری در زندگی بدوی جامعه عرب آن روز ریشه دوانده بود، لذا برای جداکردن مردم آن روز از ربا و زندگی ربوی خدای متعال احکام ربا را تدریجاً بیان نازل فرمود. علت تشبیه ربا به برده داری این می باشد که خدای متعال در باب برده داری به شکل مستقیم آن را رد نکرد بلکه تدریجاً و به طور غیر مستقیم آن را منسوخ کرد. در باب مراحل تحریم ربا نظریات مختلفی وجود دارد که یکی از آنها نظریه زیر می باشد؛

علامه وحید بهبهانی در کتاب خود، حاشیه بر مجمع الفوائد و البرهان مقدس اردبیلی می نویسد: آیه 39 روم به عنوان تحریم  ربا نازل شده است و سایر آیات ربا همه پس از آن، جهت تشدید و تاکید بر تحریم نازل شده اند.(8)

خدای متعال ابتدا آیه 39 سوره روم را نازل فرمود: وَمَا ءَاتَیتُم مِن رِبا لِیَربُوا فِی اَموَالِ الناسِ فَلایَربُوا عِند اللهِ و مَا ءَاتَیتُم مِن زَکاةٍ تُریدُون وَجه اللهِ فَاُولئِک هُمُ المُضعِفُونَ. معنی: «اموال و اجناسی را که [به صورت وام] به ربا می دهید تا در میان اموال مردم فزونی یابد، نزد خدا فزونی نخواهد یافت؛ و آنچه از زکات می دهید که [به سبب پرداختنش] خوشنودی خدا را می خواهید [مایه فزونی است]؛ پس این زکات دهندگانند که مال و ثوابشان دو چندان می شود.»

در مرحله بعد خدای متعال آیه 161 سوره نساء را نازل فرمود واشاره به عادت بد یهود نمود که با این که از ربا منع شده بودند بازهم ربا می گرفتند: وَ اَخذِهِمُ الرِبا وَ قَد نُهُوا عَنه وَاَکلِهِم اَموَالَ الناسِ بِالباطلِ و اَعتَدنَا لِلکافرینَ مِنهم عذاباً علیماً. معنی: «و[نیز به سبب] ربا گرفتنشان با آنکه از آن نهی شده بودند، و خوردن اموال مردم به باطل و نامشروع [پاکیزه های حلال شده را بر آنها حلال کردیم] و ما برای کافران عذاب دردناک آماده کرده ایم.»

قرآن از گرفتن ربا به عنوان یکی از دلایل نافرمانی یهود نام می برد: فَبِظُلمٍ مِن الذین هَادُوا حَرّمنا علیهم طَیِّباتِ اُحِلَّت لَهم....و اَخذِهِم الرِبا وقد نُهُوا عنه. در صورت نبودن قرینه، الف و لام در کلمه «الربا» حمل بر الف و لام عهد می شود. بنابراین، مراد از «الربا» در این آیه، همان ربا معهود است که بر یهود تحریم شده بود و در جاهلیت، بین اعراب رواج داشت؛ وگرنه نیاز به قرینه ای بود که مخاطبان آیه را با ربای رایج در بین یهود آشنا سازد.

ربایی که از زمان گذشته تا امروز، بین یهودیان رایج بوده، ستاندن بهره در ازای دادن وام است. عامل اصلی ترویج ربا در جزیرة العرب مهاجران یهود بودند که از فلسطین و یمن به آنجا آمده بودند. بنابراین، ربای جاهلی همان ربای رایج در میان یهودیان بود.(9)

در مرحله بعدی خدای متعال در آیه130سوره آل عمران  به نوع خاصی از ربا اشاره  و از آن نهی می کند. یَا اَیَّها الذینَ اَمَنوُا لَاتَاکلُوا الرِبا اَضعَافاً مُضَاعَفَةً وَ اتَقُوا اللهَ لَعلَکُم تُفلِحُون. وَاتَقُوا النارَ الَّتی اُعِدَّت لِلکَافرینَ. معنی: «ای اهل ایمان! ربا را که سودهای چند برابر است نخورید، و از خدا پروا کنید تا رستگار شوید.»

این عبارت « اضعافاً مضاعفة» دلالت بر ربای مرکب دارد که گاهی آن را بهره ی مرکب گویند، بدین توضیح که در آن زمان افراد رباخوار اگر سر وقت ربای خود را دریافت نمی کردند روی اصل و بهره ی آن دوباره ربا مقرر می داشتند که در مرحله بعدی، نسبت به اصل مال و هم بهره ی آن  و هم بهره ی  بهره آن، ربا دریافت می کردند و به هر مقدار که تاخیر می افتاد به صورت تصاعدی کمیّت بالا می رفت. همچنین الف و لام موجود در کلمه «الربا»، الف و لام جنس می باشد که دلالت بر عمومیت می کند. یعنی ربا به هر شکل و کیفیتی حرام است. گاهی هم به معنی  الف و لام عهد می باشد. این امر بیانگر سابقه و آشنایی آن نزد مخاطبان است.(10)

 و در نهایت آیات 275 تا 279 سوره بقره نازل شد و ربا را در حکم جنگ با خدا و رسول خدا اعلام کرد. اَلذِینَ یَاکُلُونَ الرِبا لَایَقُومُونَ اِلَّا کما یَقُومُ الَّذی یَتَخَبَّطُهُ الشیطانُ مِن المسِ ذَلک بِاَنَّهُم قَالُوا اِنَّما البیعُ مثلُ الربا ........فاِن لَّم تَفعَلُوا فَاذِنُوا بِحربٍ مِن اللهِ و رَسولِه وَ اِن تُبتُم فَلَکُم رُوسُ اَموَالِکُم لَا تَظلِمُونَ و لا تُظلَمُونَ(279). معنی: «و اگر چنین نکردید [و به ربا خواری اصرار ورزیدید] به جنگ بزرگ از سوی خدا و رسولش [بر ضد خود] یقین کنید؛ و اگر توبه کردید، اصل سرمایه های شما برای خود شماست [و سود های گرفته شده را به مردم بازگردانید] که دراین صورت نه ستم می کنید و نه مورد ستم قرار می گیرید.»

نقد ربا از منظر شیخ عمران حسین- سایت تیه

ربا از نگاه روایات

حضرت علی علیه السلام می فرمایند: خورنده (گیرنده) ربا و کسی که ربا می دهد و کسی که شاهد و ناظر ربا است و کسی که نویسنده رباست در این که کار حرام انجام می دهند، مساوی هستند.(11)

امام صادق علیه السلام فرمودند: رسول خدا صلی الله علیه و آله، از اهل ذمّه، جزیه را همراه با شروطی، می پذیرفت از جمله: از رباخواری دست بردارند، از خوردن گوشت خوک خودداری کنند، با خواهران و دختر برادر و خواهر خود ازدواج نکنند. پیامبر تاکید می کرد که اگر این شروط نادیده گرفته شود در پناه اسلام نخواهید بود و از شما دفاع نخواهد شد.(12)

امام صادق علیه السلام: درهمُ الربا اَشدَّ عند اللهِ عَزّ و جَلَّ مِن ثلاثینَ زِنیَّة کلُّها بذات محرمٍ مثل الخالة و العمّة. معنی: «یک درهم ربا از 30 بار زنا با محارم نزدیک، مثل خاله و عمّه بدتر است.»(13)

امام رضا علیه السلام: وَ هو مُحرمٌ علی لسانِ کلِّ نبیٍّ و فی کلِّ کتابٍ. معنی: «ربا نزد همه انبیاء و در هر کتاب آسمانی حرام شده است.»(14)

ابن عباس در باب «محق» ربا در عبارت « یَمحقُ اللهُ الربا و یُربَی الصدقاتُ» می گفت: إِنّ اللهَ تعالی لایَقبلُ منهُ صدقةً و لا جهاداً و لا حجاً و لا صلة رحمٍ. معنی: «خدای متعال از شخص رباخوار صدقه و جهاد وحج و صله رحم را قبول نمی کند.»(15)

وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ مُوسَی الرِّضَا علیه السلام وَ عِلَّةُ تَحْرِیمِ الرِّبَا بِالنَّسِیئَةِ لِعِلَّةِ ذَهَابِ الْمَعْرُوفِ وَ تَلَفِ الْأَمْوَالِ و َرَغْبَةِ النَّاسِ فِی الرِّبْحِ و َتَرْکِهِمُ الْقَرْضَ و َالْقَرْضُ صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ و َلِمَا فِی ذَلِکَ مِنَ الْفَسَادِ و َالظُّلْمِ و َفَنَاءِ الْأَمْوَالِ. معنی: «امام رضا علیه السلام علت تحریم ربا را این گونه بیان می کند؛ 1- خوبی ها از میان جامعه می رود 2- مردم به دنبال سود و ربح می روند و قرض دادن را رها میکنند با این که قرض دادن باعث کار خیر و معروف می گردد.» 3- اموال و ثروت مردم تلف می شود. 4- به دلیل ظلم و فساد و نابودی اموال که در موارد قبل بیان شد.(16)

امام صادق علیه السلام: لو کان الربا حلالً  لترک الناس التجارت. معنی: «اگر ربا حلال بود مردم تجارت را رها می کردند.»(17) و در جایی دیگر می فرمایند؛ ترکُ التجارةِ مُذهِبَةُ لِلعقلِ. معنی: «ترک تجارت باعث از بین رفتن عقل می شود.»(18)

نقد رباخواری از منظر شیخ عمران نزار حسین- سایت تیه

پی نوشت‌ها و منابع تحقیق:

1- ربا «پیشینه تاریخی ربا، ربا در قرآن و سنت، انواع ربا و فرار از ربا»، بخش فرهنگی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موسس بوستان کتاب قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول:1381، ص73-71.

2- درباره علت مهاجرت یهودیان به سرزمین عربستان تاریخ عوامل مختلفی بیان شده است. جدا از مورد بیان شده در بالا این موارد نیز  ذکر شده است؛ در زمان ظهور محمد (صلی الله علیه و آله) در نواحی غربی عربستان نفوس بسیاری از قوم یهود جای گرفته بودند که اجداد ایشان از برابر دشمنان خود یعنی آشوری ها، بابلی ها، یونانی ها و رومی ها فرار اختیار کرده به آن سرزمین مهاجرت نموده بودند. این مهاجران یهود وادی ها و واحه های سبز عربستان غربی را تصاحب کرده ، در آن کشت و زرع بسیار می کردند. عدد ایشان در اطراف مدینه بسیار بود و بعضی اوقات تمام آن منطقه را به قوه ی قهریه تابع خود ساخته بودند.(کتاب تاریخ ادیان، ج2، نوشته جان ناس) یا در جای دیگر در کتاب (تاریخ ادیان جهان و مذاهب جهان،ج2، نوشته: مبلّغی آبادانی) چنین آمده است: «گویند پس از ویرانی اورشلیم گروهی از یهودیان به تدریج به عربستان راه یافتند. قبائل بنی نظیر، بنی قریظه، ینی قیننقاع، بنی عکرمه، بنی بهدل و بنی شعله خود را از نسل  کاهن بن هارون بن عمران برادر موسی می دانستند و لذا خود را برتر از اعراب و دیگر اقوام یهود می شمردند.»

3- ربا «پیشینه تاریخی ربا، ربا در قرآن و سنت، انواع ربا و فرار از ربا»، ص82-80.

4- تهذیب اللغة، ج15، ص 195

5- وام و ربا در نگرش اسلامی، سید محمد، شفیعی مازندرانی، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد1379،چاپ اول، ص85.

6- نظری بر نظام اقتصادی اسلام، مرتضی مطهری، چاپ هفتم، قم (1377)، انتشارات صدرا، ص90.

7- ربا «پیشینه تاریخی ربا، ربا در قرآن و سنت، انواع ربا و فرار از ربا»، ص255.

8- وام و ربا در نگرش اسلامی، ص37.

9- ربا «پیشینه تاریخی ربا، ربا در قرآن و سنت، انواع ربا و فرار از ربا»، ص86.

10- وام و ربا در نگرش اسلامی، ص45.                   11- الکافی، ج5، ص144.

12- بحارالانوار، ج97، ص43-39 .                        13- من لایحضرة الفقیه، ج3، ص175-174 .

14- بحارالانوار، ج100، ص103  . 15- تفسیرکبیر، ج7، ص103.      16- وسائل الشیعه، ج18، ص117 .

17- وسائل الشیعه، ج12، ص424 .           18- من لایحضرة الفقیه، ج3، ص119.

این مطلب ادامه دارد...

مطالب مرتبط:

- سایت جنبش مردمی ممانعت از جنگ با خدا

- باز هم فریاد: مراجع از ربا می‌گویند

- هم‌فکری مراجع دینی و اقتصاددانان؛ لازمه تشکیل اقتصاد با ثبات و غیرربوی

- امام (ره): باوجود "ربا" جمهوری اسلامی نیستیم

- ویژه نامه ربا، جنگ با خدا در سایت جامع راسخون

-


منبع : اختصاصی پایگاه حوزوی صهیون‌پژوهی تیه
کد خبرنگار : 12








chapta
حداکثر تعداد کاراکتر نظر 200 ميياشد .
نظراتی که حاوی توهین یا افترا به اشخاص ،قومیت ها ،عقاید دیگران باشد و یا با قوانین کشور وآموزه های دینی مغایرت داشته باشد
منتشر نخواهد شد - لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.





اردو
تبلیغ کانال
ویژه نامه روز قدس
صوت
فیلم
کاریکاتور
اینفوگرافی
اخبار
پربازدیدترین
پیشنهادسردبیر
همایش ها
محصولات
اساتید